ประวัติความเป็นมา

มหาวิทยาลัยศิลปากร เดิมคือ โรงเรียนประณีตศิลปกรรม สังกัดกรมศิลปากร ถัดมาในปี พ.ศ. 2480 ได้เปลี่ยนชื่อเป็นโรงเรียนศิลปากร แผนกช่าง เมื่อกิจการของโรงเรียนเจริญขึ้นโดยลำดับจึงได้รับการยกฐานะขึ้นเป็นมหาวิทยาลัยศิลปากร ตามประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. 2486

เมื่อแรกตั้งมหาวิทยาลัยศิลปากร ในบริเวณพื้นที่ของวังท่าพระได้มีการจัดทำป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ป้ายแรกขึ้น ติดตั้งอยู่ ณ ประตูทางเข้ากรมศิลปากร ซึ่งบริเวณดังกล่าว ด้านข้างประตูมีศาลเจ้าพ่อปู่หอเชือกสถิตอยู่ ป้ายชื่อมีขนาดยาว 6 เมตร กว้าง 80 เซนติเมตร

 

ป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” บริเวณประตูทางเข้ากรมศิลปากร

     

ในปี พ.ศ. 2509 มหาวิทยาลัยศิลปากรมีนโยบายที่จะเปิดคณะวิชาให้หลากหลายขึ้น แต่เนื่องจากพื้นที่บริเวณวังท่าพระคับแคบมาก ไม่สามารถจะขยายให้ออกไปได้ ศาสตราจารย์ หม่อมหลวงปิ่น มาลากุล อธิการบดีมหาวิทยาลัยศิลปากรในขณะนั้น จึงเสนอโครงการขยายวิทยาเขตของมหาวิทยาลัยมายังบริเวณพระราชวังสนามจันทร์ จังหวัดนครปฐม จึงได้ย้ายป้ายมหาวิทยาลัยจากวังท่าพระมาติดตั้ง ณ วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์ ด้านประตูเพชรเกษม ต่อมาเมื่อมหาวิทยาลัยมีการพัฒนาพื้นที่โดยการปรับปรุงทางเข้า-ออก ด้านถนนทรงพล จึงได้จัดทำป้ายชื่อมหาวิทยาลัยขึ้นใหม่ โดยทำจากหินแกรนิตสีน้ำตาล ต่อมาภายหลังได้มีการจัดทำป้ายชื่อใหม่อีกครั้งดังปรากฏอยู่ในปัจจุบัน

     
 
ป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ณ มหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์  

ป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ทำจากหินแกรนิต

     
 

ป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ณ วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์ในปัจจุบัน

     

ในปี พ.ศ. 2533 สภามหาวิทยาลัยได้ให้ความเห็นชอบบรรจุโครงการพัฒนาและขยายเขตการศึกษามหาวิทยาลัยศิลปากรไปยังจังหวัดราชบุรี โดยโครงการดังกล่าวอยู่ในแผนพัฒนาระดับอุดมศึกษา ระยะที่ 7 สภามหาวิทยาลัยได้ให้ความเห็นชอบ และได้มีการขอแปรญัตติงบประมาณรายจ่ายประจำปี 2534 เพื่อเป็นค่าใช้จ่ายเบื้องต้นในการพัฒนาและขยายเขตการศึกษาดังกล่าวต่อทบวงมหาวิทยาลัย ป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ป้ายแรก จึงได้มีการย้ายจากวิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์ไปติดตั้งเป็นการชั่วคราว ณ บ้านไพรสะเดา ตำบลดอนทราย อำเภอปากท่อ จังหวัดราชบุรี และได้มีพิธีเปิดป้ายเมื่อวันศุกร์ที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2534 โดยผู้ว่าราชการจังหวัดราชบุรีเป็นประธานในพิธี และมีรองศาสตราจารย์ไขศรี ศรีอรุณ ดำรงตำแหน่งอธิการบดีมหาวิทยาลัยศิลปากรในขณะนั้น รวมทั้งรองอธิการบดี คณบดี คณาจารย์ และเจ้าหน้าที่ของมหาวิทยาลัยร่วมในพิธี

     
 
     
 
ป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ณ ตำบลไพรสะเดา อำเภอปากท่อ จังหวัดราชบุรี
     
ต่อมาในการประชุมสภามหาวิทยาลัยศิลปากร ครั้งที่ 4/2540 เมื่อวันพุธที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2540 ได้มีการหารือพิจารณาแล้วทบทวน เรื่อง ที่ตั้งเพื่อขยายเขตการศึกษาของมหาวิทยาลัย ตามที่สภามหาวิทยาลัยเห็นชอบแล้วซึ่งมหาวิทยาลัยได้พบในภายหลังว่าสถานที่ที่จะทำการก่อสร้างดังกล่าวในปัจจุบัน ห่างไกลจากชุมชนมาก มีความแห้งแล้ง และบัดนี้ ที่ดินที่ตำบลสามพระยา (ห้วยทรายเหนือ) อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งมหาวิทยาลัยเคยติดต่อขอจากกรมธนารักษ์ไว้ก่อนหน้า ปัจจุบันมีถนนสายเลี่ยงเมืองซึ่งเป็นถนนสายหลักกว้าง 6 ช่องทางตัดผ่านหน้าที่ดิน จึงได้มีการหารือว่ามหาวิทยาลัยจะสมควรย้ายไปที่ตำบลสามพระยา (ห้วยทรายเหนือ) อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี หรือยังคงจะใช้ที่ดินที่ตำบลไพรสะเดา อำเภอปากท่อ จังหวัดราชบุรี ที่ประชุมพิจารณาแล้ว จึงมีมติเห็นสมควรย้ายที่ตั้งเพื่อขยายเขตการศึกษาของมหาวิทยาลัยศิลปากรจากจังหวัดราชบุรีไปที่ตำบลสามพระยา (ห้วยทรายเหนือ) อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี
     
เมื่อมีมติจากที่ประชุมดังกล่าวจึงได้ย้ายป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ที่ติดตั้ง ณ จังหวัดราชบุรี ไปติดตั้ง ณ มหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตสารสนเทศเพชรบุรี เป็นการชั่วคราว ต่อมาเมื่อทางมหาวิทยาลัยได้จัดสร้างประตูทางเข้า-ออก ณ วิทยาเขตนี้เสร็จเรียบร้อยแล้ว เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2546 อาจารย์วรวรรณ พงษ์ขวัญ รักษาการผู้อำนวยการโครงการจัดตั้งวิทยาเขตสารสนเทศเพชรบุรีในขณะนั้น จึงได้นำส่งป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ให้แก่โครงการจดหมายเหตุศิลปากร
     
 
ป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ณ มหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตสารสนเทศเพชรบุรี ตำบลสามพระยา (ห้วยทรายเหนือ) อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี   ป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ณ วิทยาเขตสารสนเทศเพชรบุรีในปัจจุบัน
     

แต่เนื่องจากป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ป้ายแรกนี้มีสภาพทรุดโทรมมาก ผู้ช่วยศาสตราจารย์ลิขิต กาญจนาภรณ์ ดำรงตำแหน่งรองอธิการบดีวิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์ในขณะนั้น จึงมอบหมายให้หน่วยช่างไม้ งานอาคารสถานที่และยานพาหนะ กองงานวิทยาเขต ดำเนินการซ่อมแซมให้มีสภาพสมบูรณ์ ก่อนที่จะส่งมอบให้โครงการจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยศิลปากร นำมาเก็บรักษาไว้เพื่อเป็นประวัติศาสตร์ของมหาวิทยาลัย และเพื่อเผยแพร่ให้ผู้บริหาร คณาจารย์ นักศึกษา ข้าราชการ และบุคลากรของมหาวิทยาลัย รวมทั้งบุคคลทั่วไปที่สนใจได้รับทราบข้อมูลต่อไป แต่ทั้งนี้ในปัจจุบันสถานที่ทำงานของโครงการจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยศิลปากรมีพื้นที่จำกัด กอปรกับตั้งอยู่ที่ชั้น 5 ณ อาคารหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล จึงไม่สามารถนำขึ้นไปเก็บรักษาได้ จึงยังคงฝากป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ป้ายแรกนี้ไว้กับหน่วยช่างไม้ งานอาคารสถานที่และพาหนะ กองงานวิทยาเขตก่อน

     
 

หน่วยช่างไม้ งานอาคารสถานที่และยานพาหนะ กองงานวิทยาเขต กำลังซ่อมแซมป้าย

     
ต่อมาในปี พ.ศ. 2548 อาจารย์ ดร. สุวัฒน์ ทาสุคนธ์ รองอธิการบดีพระราชวังสนามจันทร์ ได้เปิดประตูทับแก้วอีกครั้ง เพื่ออำนวยความสะดวกให้แก่บุคลากรของมหาวิทยาลัยในการเดินทางไปยังองค์พระปฐมเจดีย์ หลังจากที่ประตูนี้ได้ถูกปิดลงมาหลายปี และป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ที่ติดตั้งด้านประตูทับแก้วนี้หัก เนื่องจากถูกกิ่งต้นจามจุรีหักหล่นลงมาโดนป้าย และทางมหาวิทยาลัยมิได้มีการซ่อมแซมป้ายใหม่มาทดแทน ซึ่งป้ายไม้ดังกล่าวเป็นป้ายที่มหาวิทยาลัยทำเลียนแบบป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ป้ายแรก แต่แตกต่างกันตรงตัวอักษรเท่านั้น
     
เมื่ออาจารย์ ดร. สุวัฒน์ ทาสุคนธ์ รองอธิการบดีพระราชวังสนามจันทร์ ได้มาติดต่อขอทราบข้อมูลเกี่ยวกับประวัติความเป็นมาของป้ายไม้ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ป้ายแรกที่โครงการจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยศิลปากร เมื่อท่านได้รับทราบข้อมูลแล้ว จึงมีดำริเห็นควรที่จะนำป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ป้ายแรกนี้ไปติดตั้ง ณ ประตูทับแก้ว แทนป้ายชื่อเดิมที่หัก โดยได้ดำเนินการติดตั้งป้ายชื่อ “ มหาวิทยาลัยศิลปากร” ณ ประตูทับแก้ว เมื่อวันศุกร์ที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2548
     
 
ป้ายมหาวิทยาลัยศิลปากร ณ ประตูทับแก้วในอดีต ป้ายมหาวิทยาลัยศิลปากรป้ายแรก ณ ประตูทับแก้ว ในปัจจุบัน
     

รายการอ้างอิง
“ การจัดตั้งป้ายมหาวิทยาลัยศิลปากรพระราชวังสนามจันทร์” รายงานการประชุมคณบดีมหาวิทยาลัยศิลปากร ครั้งที่ 16/2522 (15 พ.ค. 2522)
“ การจัดตั้งวิทยาเขตใหม่” รายงานการประชุมสภามหาวิทยาลัยศิลปากร ครั้งที่ 5/2533 (10 ก. ค. 2533)
“ การใช้ประตูทับแก้วและเส้นทางลัดไปตลาด” จดหมายข่าวศิลปากร6 , 231 (1 มิ. ย. 48) : 2
“ กำหนดการพิธีเปิดป้ายชื่อมหาวิทยาลัยศิลปากร ณ บ้านไพรสะเดา ตำบลดอนทราย อำเภอปากท่อ
จังหวัดราชบุรี ” รายงานการประชุมคณบดีมหาวิทยาลัยศิลปากร ครั้งที่19/2534 (10 ก. ย. 2534)
“ ป้ายวิทยาเขตราชบุรี” รายงานการประชุมคณบดีมหาวิทยาลัยศิลปากร ครั้งที่ 9/2534 (16 เม. ย. 2534)
“ หารือการพิจารณาเลือกที่ตั้งเพื่อขยายเขตการศึกษาของมหาวิทยาลัยศิลปากร” รายงานการประชุมสภามหาวิทยาลัยศิลปากร ครั้งที่ 4/2540 (9 ก. ค. 2540)

สัมภาษณ์
สาโรช จันมุกดา. อดีตผู้อำนวยการกองงานวิทยาเขต สำนักงานอธิการบดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
สัมภาษณ์, 9 สิงหาคม 2548.